غار کیارام ( مینودشت )

پنج شنبه,15م خرداد,1393 - 12:57
غار کیارام ( مینودشت )

غار کیارام یا غار وسط دل دل در 6 کیلومتری ضلع شرقی روستای فرنگ از توابع دهستان فارسیان، بخش گالیکش شهرستان مینودشت قرار گرفته است. و دارای مختصات طول جغرافیایی 38 – 55 و عرض جغرافیایی 13 – 37 و ارتفاع از سطح دریا و آب های آزاد 705 متر می باشد. 


نیاز به مسکن و ساخت یک پناهگاه در کنار دو نیاز دیگر یعنی خوراک و پوشاک از نیازهای نخستین بشر است، که اگر بر آورده نشود، زندگی و جان انسان از دست خواهد رفت. از این رو بشر از دیر باز در اندیشه سر پناهی برای خویش و خانواده خود بوده است.

بشر از زمانی که پا برروی کره خاکی گذاشت، برای دور ماندن از آسیب های جانوران وحشی و سرما و گرما و باد و باران، به دنبال پناهگاهی بود. نخستین پناهگاهی که او از آن بهره برد بالای درختان، شکاف صخره ها، اشکفت و غارها بود. پس از آن در گذر روزهای و بدست آوردن دانش و آموخته، زندگی در دشت و ساخت کلبه ها و خانه ها را تجربه کرد.

استان گلستان و به ویژه شرق استان به شوند توانمندی های خدادادی خاستگاه تمدن های غنی بشری بوده است. و این تمدن ها و باینان آنها، استقرار خای گوناگونی از غارت رفت و خانه را ثبت سرگذشته اند. کهن ترین مکانی استقرار بشر که در شمال کشور (استان گلستان)، گیلان و مازندران توسط باستان شناسان کشف گردیده است، غار کیارام است، که پیشینه استقرار یکصد هزار ساله را دارد. که به شناساندن آن پرداخته می شود.

غار کیارام :

غار کیارام یا غار وسط دل دل در 6 کیلومتری ضلع شرقی روستای فرنگ از توابع دهستان فارسیان، بخش گالیکش شهرستان مینودشت قرار گرفته است.مینودشت ) و دارای مختصات طول جغرافیایی 38 – 55 و عرض جغرافیایی 13 – 37 و ارتفاع از سطح دریا و آب های آزاد 705 متر می باشد. 

غار وسط دل دل در تیرماه و مرداد ماه 1342 خورشیدی ( 1964 م ) توسط پرفسور مک برنی (1) مورد بررسی، شناسایی و گمانه زنی باستان شناختی قرار گرفت. هیات عملی دانشگاه کمبریج به سرپرستی وی، منطقه بین بابل ( مازندران ) و مشهد ( خراسان رضوی ) را مورد بررسی و بازدید قرار داد. هدف هیات علمی یاد شده، بررسی و شناسایی مکان های پارینه سنگی جدید (2) بود. در طول بررسی خود، 25 دهانه غار را شناسایی نمودند که تعداد 10 دهانه آن ارزش گمانه زنی باستان شناختی داشتند. غار کیارام یک، با مختصات طول جغرافیایی 47 – 55 و عرض جغرافیایی 17 – 37 و غار کیارام دو، با مختصات طول جغرافیایی 47 – 55 و عرض جغرافیایی 14 – 37 در استان گلستان قرار گرفته اند. در غار کیارام دو تنها دو عدد فسیل استخوان و چند قطعه سنگ چخماق پیدا کردند. 

این غار برای دومین بار در سال 1379 خورشیدی توسط هیئت بررسی و شناسایی غارهای استان گلستان به سرپرستی جبرئیل نوکنده مورد بازدید، بررسی و مطالعه قرار گرفت. اولین فصل بررسی و باستان شناسی غارهای استان گلستان در سال 1379 با هدف شناسایی غارهای پیش از تاریخ و مکان های استقراری و ثبت آنها در فهرست آثار ملی کشور انجام گردید. عمده حوزه مطالعاتی آن، شهرستان مینودشت و بخش گالیکش بود. حاصل این پژوهش، کشف تعداد 26 دهانه غار و پناهگاه صخره ای بود که از این تعداد 20 دهانه غار دارای آثار استقرارهای مختلف فرهنگی بود. او در بررسی خود در یک غار موفق به کشف مصنوعات و ابزارهای سنگی گردید. دیگر غارهای این منطقه بدون آثار استقراری مشخص از دوره پارینه سنگی بودند. 

غار وسط دل دل در ادبیات باستان شناسی به غار کیارام یک مشهور است، زیرا هیئت علمی دانشگاه کمبریج از روستای کیارام به غار دسترسی پیدا کردند، به همین علت نام روستای کیارام را بر روی غار نهادند، در حالی که این غار در گویش محلی « دره چفت » خوانده می شود و جزء روستای براین است. 

غار کیارام با مشخصات « اثر تاریخی غار وسط دل دل » واقع در شهرستان مینودشت، 6 کیلومتری ضلع شرقی روستای فرنگ، بخش گالیکش، در تاریخ 22/4/79 به شماره 2722 و با قدمت پارینه سنگی میانه و عصرآهن (3) و اسلامی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. (لوحه ثبت غار کیارام در فهرست آثار ملی کشور) 

مشخصات غار کیارام :

در جلوی غار یک رودخانه فصلی وجود دارد که 7 متر پایین تر از کف غار است. ارتفاع دهانه غار در بلندترین نقطه در حدود 240 سانتیمتری و کمترین ارتفاع در انتهای آن حدود 20 سانتیمتری است. عمق غار در حدود 24 متر می باشد. از انتهای غار تا 5/19 متری از دهانه غار، از سقف غار قطرات آب می چکد که در نتیجه آن یک بستر آهکی را تشکیل داده است. کف غار صخره ای بوده و به علت استفاده مستمر برای سکونت دام ( گوسفند و بز و ... ) پوشیده از فضولات می باشد. نور کافی در داخل غار وجود دارد که تقریبا تا انتهای آن روشن است.

سقف غار از جنس رسوبات سنگی آهکی است، و در آن نحوه قرار گیری رگه های زمین ساختی که به طرز جالبی روی هم قرار گرفته، بسیار مشخص است. بخشی از سقف غار فرو ریخته و آثار ریزش و آوار در کف غار کاملا مشهود می باشد. در دهانه غار رگه های سیاه رنگ براقی دیده می شود که در استفاده مستمر و استقرار طولانی به وجود آمده است. 

دسترسی به غار بسیار آسان و مسیر رسیدن به آن دشوار نیست. دسترسی آسان، نزدیکی به منبع تأمین آب (رودخانه فصلی جلوی دهانه غار)، روشنایی نسبی داخل غار، امنیت و موقعیت جغرافیایی آن از جمله ویزگی هایی است که سبب برتری این غار و علت استفاده دراز مدت و پیوسته آن در طول تاریخ و استقرار در آن شده است. اطراف غار پوشش جنگلی انبوه و متراکم دارد.

غار کیارام توسط مک برنی شناسایی شد و مورد گمانه زنی و کاوش باستان شناختی قرار گرفت، که نتیجه آن پیدایش مواد فرهنگی از دوره های اسلامی، عصر آهن و ابزارهای سنگی دوره پارینه سنگی (4) مشابه فرهنگی موستری (5) بود. مصنوعات و ابزارهای سنگی این غار شامل تراشه (6)، ابزارهای کوچکی است که مشابه مصنوعات و ابزارهای سنگی فرهنگی موستری غارهای زاگرس و غار تشیک تاش (7) ازبکستان است. بقایای جانوری به دست آمده شامل گاو وحشی، گوزن قرمز و کرگدن است. غار کیارام تنها محوطه پارینه سنگی است که بقایای کرگردن در آن شناسایی شده است. بقایای جانوری بدست آمده حاکی از وجود یک محیط جنگلی در اطراف غار در آن دوره بوده است. این غار مورد سکونت گروه های شکار و جمع آورندگان غذا بوده است. طبق نظر مک برنی، احتمالاٌ این مکان به دوره پارینه سنگی میانه (8) (حدود 100 هزار سال پیش) می رسد. و احتمالاٌ در طی یک دوره میان یخچالی یا طی یک دوره کوتاه گرم و در آخرین دوره یخچالی مور استفاده انسان بوده است. (
غار وسط دل دل قدیمی ترین غار مسکونی در شمال کشور (گیلان، مازندران و گلستان) محسوب می گردد. تا کنون سه غار به نام های کمربند، هوتو (هاتو) (9) و علی تپه در بهشهر مازندران شناسایی و مورد کاوش باستان شناختی قرار گرفته اند که غار وسط دل دل (کیارام) از همه آنها قدیمی تر است. 

نشانه گردونه مهر:


در بازدیدی که نگارنده از غار کیارام داشت، بر دیواره صخره ایی سمت راست دهانه غار (ضلع شمالی)، نگاره گردونه مهر که در داخل یک دایره حجاری شده است را مشاهده نمود. قطر تقریبی داره حدود 10 الی 15 سانتیمتر و عمق حجاری بین 1 تا 3 میلیمتر متفاوت می باشد. جهت حرکت ضلع ها یا شاخه های گردونه مهر در جهت حرکت عقربه های ساعت است. گردونه های مهر هندی (که تیره دیگر از قوم آریایی هستند) بر خلاف جهت حرکت ساعت می باشد. متاسفانه به علت گذشت زمان و جنس صخره ها این نگاره در حال کم رنگ شدن و نهایتاٌ محو کامل می باشد.

علی رغم اهمیت این نگاره، در گزارش کاوش و بررسی های گذشته به آن اشاره نشده است.

گردونه مهر، نگاره ای است بسیار کهنسال که در نزد پیشینیان به عنوان نماد نیروهای نهفته آسمانی به شمار می آمد. نام های دیگر این نگاره، چلیپا، گردونه خورشید و صلیب شکسته می باشد.

عقیده لودویک مولر دانمارکی ludivig muller بر این است که آریایی ها این علامت را که نشانه و نماد خورشید است، حتی قبل از پراکندگی تاریخی شان به کار می برده اند. دلیل گسترش همگانی آن در کشورهایی که اقوام هند و اروپایی اقامت گزیده اند. همین امر است. پس خاستگاه آن به مقر اولیه آنها بر می گردد.(بختورتاش،14) 

چلیپا یا گردونه مهر نمایانگر پیوند با خورشید و ماه و عناصر آب، باد، آتش و خاک – که بر پا دارنده دهناد هستی و آفرینش جهان و آدمیان است – می باشد. تیره های آریایی، عناصر چهارگانه هوا، خاک، آب و آتش را گرامی داشته و آن را به وجود آورنده گیتی و گرداننده نظام هستی می شمردند.

ابر و مه و خورشید و فلک در کارند
تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری

هر شاخه یا هر خانه این نگاره جایگاه یکی از ورجاوندان و مقدسان یا نماد گویای یکی از عناصر هستی بخش بوده است و بر روی هم با گردش و چرخش خود چرخ آفرینش را آهنگ داده و نظام پرشکوه طبیعت را نگاهبانی می کنند. 
افزون بر آن، یکی از نمادهای آیین مهری، چلیپا و یا گردونه مهر است. پیروان این کیش، چلیپا و صلیب شکسته را بر پیشانی، دست یا رخت خود می نگاشتند، تا نشانه ی سرسپردگی آنها باشد. نقش چلیپا بر روی اندام انسان و دام ها، بر روی سنگ گورها، جنگ افزارها، کمربندها، خمره ها، سر در خانه ها، در اتاق ها و جاهای دیگر نهاده می شد.

آریایی های اولیه آن را جلوی خانه های خود بر روی زمین نقش می کردند و در هنگام نیایش، چلیپا را رو به روی خود می نهادند. 

یکی ناقوس در دست و چلیپا
یکی آتش پرست و زند و استا (اوستا)

انگیزه حجاری نگاره گردونه مهر :

گردونه مهر دقیقا بر سمت راست و روی ضلع شمالی غار کیارام در یک مقیاس کوچک به قطر حدود 10 الی 15 سانتی متر حجاری شده است. با توجه به گذشت زمان و عوامل دیگر، این نگاره در حال فرسایش و محو شدن است، به نحوی که رنگ متن حجاری شده با رنگ صخره در حال یکی شدن می باشد، و کار تصویربرداری را دشوار ساخته است.

انگیزه حجاری این نگاره، ایجاد زیبایی ورودی غار نبوده، بلکه هدف از حجاری نگاره گردونه مهر بر دهانه غار، یک انگیزه و اندیشه آیینی و باور دینی بوده و البته ممکن است با حجاری این طرح به زیبایی دهانه غار نیز نظر داشته باشند.

چنانچه اشاره شد، گردونه مهر نمایانگر پیوند با خورشید است. از این رو می بینیم که نگاره گردونه خورشید دقیقا در جهت طلوع خورشید حجاری شده است. یعنی هر بامداد تا پیش از ساعتی از روز، خورشید ( یکی از عناصر چهارگانه ارزشمند جهان هستی ) بر این نگاره می تابیده است. از سوی دیگر ساکنین و استفاده کنندگان از این غار، افراد معتقد و مومن به باورهای مذهبی خویش بوده اند. ( ممکن است آیین مهری داشته باشند که این فرض نیاز به گمانه زنی و بررسی و مطالعه بیشتر است ) زیرا در هر ورود و خروج، بالاترین نشان و نماد آیین و باور دینی خود را مشاهده می کردند، و از گردونه مهر که نمادی از نیروهای پنهانی، ماورالطبیعه، آرام کننده و اطمینان بخش می باشد، و نقش آن را بر دهانه غار حجاری کرده اند، استمداد می طلبیدند. نگارگر با این نماد نیروی پنهان قصد داشت تا خود و خانواده، خوراک و غار را از اهریمن و عوامل مضر نگاه دارد (بختورتاش،289). بنابراین بدین گونه آنها را در پناه یک نیروی برتر قرار می دهد، و نگهداری و حفاظت آن را از آن نیروی برتر و مقدس خواسته و از او یاری می جوید.

افزون بر ان افراد ساکن در غار کیارام در هر بامداد و هر شامگاه و هر ورود و خروج، نماد برترین و والاترین پدیده در هستی را می دیده و او را ستایش می کردند، و در برابر او تواضع و سرسپردگی داشته اند.

به جهان خرم از آنم،که جهان خرم از اوست
عاشقم برهمه عالم،که همه عالم عاشق اوست
سعدی (علیه الرحمه)

 

تعداد بازدید : | تعداد نظرات : 0

ارسال نظر
نام
ایمیل
وب سایت
متن نظر  
  لطفا حاصل عبارت را در باکس مقابل وارد نمایید:
=2+1  
 
   
   
آزادشهر
13°
تمام ابری
امروز کمترین: °13 بیشترین :°18
فردا کمترین: °12 بیشترین :°19
بستن